Գեղարվեստ

 

Բժշկությունը և արվեստը սերտորեն շաղկապված են իրար:

Ա. Շատ արվեստագետներ իրենց ստեղծագործություններում անդրադարձել են բժշկական թեմային:

Օրինակ` Հ. Վան Ռեյն Ռեմբրանդտի ,,Դոկտոր Տուլպիուսի անատոմիայի դասը’’, կամ Հրաչյա Ռուխկյանի ,,Մխիթար Հերացու’’ դիմանկարը և այլն:

Բ. Շատ անվանի հայ բժիշկներ, բացի իրենց մասնագիտական գործունեությունից, զբաղվել են նաև նկարչությամբ:

Դրանցից են հայր և որդի Անդրանիկ և Լևոն Ճաղարյանները, Արտաշես Թոխյանը, Վլադիմիր Ամատունին, Հովհաննես Մանվելյանը, Նաիրա Վանյանը, ամերիկահայ բժիշկ Ջեկ Կևորկյանը և ուրիշներ:

Գ. Հայտնի է նաև, որ գեղանկարչության մեջ մեծ դեր են կատարել և անգամ նոր ուղղություններ հիմնադրել արվեստագետներ, ովքեր տառապել են հոգեկան հիվանդությամբ:

Դրանցից են Վան Գոգը, Գոյան, Գոգենը, Սալվադոր Դալին, Ուիլյամ Վեյնը, էռնստ Յոզեֆսոնը, Ավգուստ Սթրինբերգը, Շառլ Մերիոնը, Ռեդոն Օդելոնը և ուրիշներ:

Մեր թանգարանում պահվում են օտարազգի նկարիչների բժշկական թեմաներով կատարված ստեղծագործությունների պատճենները` ալբոմների, բացիների, ինչպես նաև հոգեկան հիվանդությամբ տառապած հայ նկարիչների բնօրինակ ստեղծագործությունները: 

Հախճապակյա կժիկներ, 20-րդ դ.
Հախճապակյա կժիկներ, 20-րդ դ.

Հախճապակյա նախշազարդ էմալապատ կժիկներ

Ձիու վզնոց, 20-րդ դ. սկիզբ
Ձիու վզնոց, 20-րդ դ. սկիզբ

Ձիու վզնոցը պատրաստված է կաշվից, որի վրա ամրացված են սովետական առաջին տարիների` 1920-ական թվականների տարբեր չափսի մետաղադրամներ, որոնց զնգզնգոցը հուշում և զգուշացնում էր կառքի մոտենալը:

Կախիչ, 21-րդ դ.
Կախիչ, 21-րդ դ.

Կախիչ, պողպատ, դարբնի աշխատանք

Մոմակալ, 21-րդ դ.
Մոմակալ, 21-րդ դ.

Մոմակալ, պաղպատ, դարբնի աշխատանք

Գրաֆին, 20-րդ դ.
Գրաֆին, 20-րդ դ.

Պղնձե դրվագազարդ պատյանով ապակյա գրաֆին:

Հիգիեա, Իսպանիա, 2010 թ.
Հիգիեա, Իսպանիա, 2010 թ.

Հիգիեայի արձանիկը, համաձուլվածք: Հունական դիցաբանության մեջ Հիգիեան համարվել է առողջության և առողջապահության աստվածուհին: Պատկերվել է օձի հետ միասին, որի բերանում կա դեղաբույսի տերև:

Կժիկներ, 20-րդ դ.
Կժիկներ, 20-րդ դ.

Տարբեր ձի, չափի, գույնի ու նշանակության կերամիկական կժիկներ:

Աֆրիկյան փայտե արձանիկ, 20-րդ դ.
Աֆրիկյան փայտե արձանիկ, 20-րդ դ.

Աֆրիկյան փայտե արձանիկը պատկերում է բնածին արատ հանդիսացող մեկ ոտանի մարդ, որը քայլում է երեք վերջույթների օգնությամբ:

Փայտե սպասք, 20-րդ դ.
Փայտե սպասք, 20-րդ դ.

Փայտե սպասքը բաղկացած է գավից, թասից և գդալից:

Աֆրիկուհոի գլուխ, բրոնզ, 20-րդ դ.
Աֆրիկուհոի գլուխ, բրոնզ, 20-րդ դ.
Երկաթե արձանիկ, Հայաստան,
Երկաթե արձանիկ, Հայաստան,

Ըստ հին հայկական հավատալիքի, եթե տանը գտնվող հիվանդի կամ անդամալույծի անունով դարբնի մոտ երկաթե արձանիկ պատվիրել ու դնել եկեղեցում, ապա աստված նրա միջոցով կբուժի հիվանդին կամ անդամալույծին:

Սպասք, փայտ, 20-րդ դ.
Սպասք, փայտ, 20-րդ դ.

Փայտե դրվագազարդ թաս և գդալ

Աֆրիկյան փայտե գլուխներ, 20-րդ դ.
Աֆրիկյան փայտե գլուխներ, 20-րդ դ.

Աֆրիկյան փայտից պատրաստված կանացի գլուխներ

Վիշապ, պողպատ, 21-րդ դ.
Վիշապ, պողպատ, 21-րդ դ.

Թևավոր վիշապ, պողպատ, դարբնի աշխատանք

Ասկլեպիոս, Իսպանիա, 2010 թ.
Ասկլեպիոս, Իսպանիա, 2010 թ.

Հունական դիցաբանության մեջ բժշկության աստված Ասկլեպիոսը օժտված էր մարդկանց բուժելու և մեռելներին հարություն տալու կարողությամբ։ Պատկերվում էր երկար մորուքով, մի ձեռքին օձով փաթաթած գավազան, մյուսին` դեղով լի թաս:

Դրվագազարդ աման, պղինձ, 19-րդ դ.
Դրվագազարդ աման, պղինձ, 19-րդ դ.
Ապակյա ամաններ, 20-րդ դ.
Ապակյա ամաններ, 20-րդ դ.

Տարբեր ձևի, չափի ու գույնի ապակյա ամաններ

Կժիկներ, 20-րդ դ.
Կժիկներ, 20-րդ դ.

Տարբեր ձի, չափի, գույնի ու նշանակության կերամիկական կժիկները պատվանդանի վրա:

Կերամիկական դեկորատիվ սափոր, 20-րդ դ
Կերամիկական դեկորատիվ սափոր, 20-րդ դ

Սափորի երկու կողմերում գրված է ,,Լվով, դեղատուն-թանգարան, 1735’’ Հայտնի է, որ 16-19-րդ դարերում Լվովում եղել են մեծ քանակությամբ հայ բժիշկներ ու դեղագործներ: Օրինակ, հայազգի Միխայիլ Աքսենտովիչը 1750-ական թվականներին Լվովում ունեցել է դեղատուն: Լվովի պատմության թանգարանում պահվում է նրան պատկանող դեղագործական բրոնզե հավանգը, որի վրա դաջված է ,,1736թ.’’: Մանրամասն տես. Հ. Մինասյան, ,,16-19-րդ դարերի լեհահայ բժիշկներ’’ (Ե., 2001, 62 էջ)

Չինական Բուդդա, փայտ, 20-րդ դ.
Չինական Բուդդա, փայտ, 20-րդ դ.

Չինական Բուդդայի փայտե արձանիկ: Բուդդային վերագրվել է մարդկանց բժշկելու հրաշագործ շնորհ:

Երեք գրացիաները, գիպս, 20-րդ դ.
Երեք գրացիաները, գիպս, 20-րդ դ.

Անտոնիո Կանովայի ,,Երեք գրացիաները’’ քանդակի (մարմար,1813-1816) գիպսե փոքր կրկնօրինակը, 20-րդ դ. Հռոմեական դիցաբանության մեջ գրացիաները բարի աստվածուհիներ էին և մարմնավորում էին Գեղեցկությունը, Սերը և Հաճույքը: Նրանք կազմում էին Վեներա աստվածուհու շքախումբը:

Պարող Շիվան, բրոնզ, 20-րդ դ.
Պարող Շիվան, բրոնզ, 20-րդ դ.

Շիվան հինդուիզմում տիեզերքի ավերման և վերակերպման մարմնացումն է, որն արարող Բրահմայի և պահապան Վիշնուի հետ միասին ներկայացնում է աստվածությունների վերին եռյակը: Նրան վերագրվել է նաև մարդկանց բժշկելու շնորհ:

Կժիկներ, կերամիկա, 20-րդ դ.
Կժիկներ, կերամիկա, 20-րդ դ.
Կժիկներ, կերամիկա, 20-րդ դ.
Կժիկներ, կերամիկա, 20-րդ դ.
Սափորիկներ, ապակի, 20-րդ դ.
Սափորիկներ, ապակի, 20-րդ դ.
Աֆրիկացի որսորդ, փայտ, 20-րդ դ.
Աֆրիկացի որսորդ, փայտ, 20-րդ դ.

Աֆրիկացի որսորդի փայտե արձանիկ, Աֆրիկա, 1960-ական թթ.

Ամաններ, կերամիկա, 20-րդ դ.
Ամաններ, կերամիկա, 20-րդ դ.
Հախճապակյա ամաններ, 20-րդ դ.
Հախճապակյա ամաններ, 20-րդ դ.

Պղնձե ծնծղայի վրա կա հայերեն արձանագրություն ,,Յիշատակ է Ազիզի որդի Գրիգորին: Իդռն: Սբ. Լուսաւորչին’’: Պղնձե ծնծղան Հայաստանում պատրաստվել և օգտագործվել է հնագույն ժամանակներից, որպես նվագարան, ծիսական և մոգական գործիք:

Բաժակ, մելքիոր
Բաժակ, մելքիոր
Կժիկ, կերամիկա, նկարազարդ և էմալապաը
Կժիկ, կերամիկա, նկարազարդ և էմալապաը
Կուժ, նկարազարդ դդում, 21-րդ դ.
Կուժ, նկարազարդ դդում, 21-րդ դ.
Փայտե պատյով բրոնզ խաչ, 18-րդ դ.
Փայտե պատյով բրոնզ խաչ, 18-րդ դ.

Փայտե պատյանի մեջ ագուցված բրոնզե ռուսական խաչ:

1/1